على اصغر شميم
623
ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )
سكان كشتى شكستهاش را در دست گيرد « 1 » » . همين روزنامه در شمارهى مورخ 23 مه 1923 ( خرداد 1302 شمسى ) چنين مىنويسد : « يكى از اشكالات عمده و خطرناك وضع فعلى ايران ، اين است كه بهطور قطع نمىتوان گفت وزير جنگ اين مملكت را به كجا و به كدام سرنوشت مىكشاند ، حتى خود دولت هم چه نسبت به اين موضوع و چه نسبت به وزير جنگ ، كه نفوذ و شخصيت او با تحريكات سياسى روزافزون است ، اطلاع صحيحى ندارد . رضا خان سردار سپه بدون شك حاضر نيست دايرهى اختيارات خود را محدود سازد ، تا با قواى بزرگتر و شديدتر از خود برخورد نكند ، سياست سابق خويش را همچنان ادامه خواهد داد . شخصيت برجسته و باابهت وزير جنگ در محيط تيرهوتار هيئت وزيران چون خورشيد درخشندگى دارد « 2 » » . يكى از اقدامات دولت مستوفى الممالك ، صدور اعلان انتخابات دورهى پنجم مجلس شوراى مالى بود كه مىبايستى از روز 24 فروردين 1302 ( 27 شعبان 1341 قمرى ) آغاز شود . در تهران كسانى چون مستوفى الممالك و قوام السلطنه و مدرس و آشتيانى و سليمان ميرزا و بهبهانى در رديف نمايندگان انتخاب شدن ولى انتخابات شهرستانها تقريبا بهطور دربست در اختيار حزب جديدى كه ملك الشعراى بهار آن را « دموكرات مستقل » و مطبوعات انگليسى آن را حزب « راديكال » خواندهاند و زير نظر خدايار خان دوست و همكار صميمى سردار سپه اداره مىشد ، قرار گرفت و همين مجلس بود كه مىبايستى به تشنجات و دسيسههاى سياسى پايان دهد و دربارهى انتخاب يكى از دو نفر ، يعنى احمد شاه و سردار سپه و تقويت و پشتيبانى از كسى كه برگزيده است ، تصميم قاطعى اتخاذ كند . كابينهى اول سردار سپه دولت مستوفى الممالك در مجلس با استيضاح روبرو شد و مستوفى در جلسهى علنى مجلس نطق مهمى ايراد كرد كه به قول عشقى « مشت همه را واكرد » و سرانجام در ميان طوفانى از امواج موافق و مخالف در مجلس و مطبوعات داخلى و خارجى ناچار از نخستوزيرى استعفا كرد و بار ديگر مشير الدوله پيرنيا مأمور تشكيل دولت گرديد و روز اول ذيقعده 1341 ( خرداد 1302 شمسى ) كابينهى خود را با شركت سردار سپه ، دكتر مصدق السلطنه ، ذكاء الملك ، حكيم الملك ، حكيم الدوله و اعتلاء السلطنه به احمد شاه معرفى كرد . مجلس چهارم در آخرين جلسات خود ، قانون دريافت پنج ميليون دلار وام از بانكهاى
--> ( 1 و 2 ) - از كتاب « رستاخيز ايران » ، گردآوردهى فتح اللّه نورى اسفنديارى .